GİYİM – KUŞAM - Amasya
Amasya Valiliği Amasya Folkloru Kitabı
Giyim Kuşam
GİYİM – KUŞAM
Amasya Merkez ve köylerinde birden fazla geleneksel giysi kullanılmaktadır. Ancak özgünlüğü
açısından Amasya’nın yöresel kıyafeti olarak kabul görmüş olan Göynücek İlçesi
Ilısu köyü geleneksel kadın kıyafeti buraya alınmıştır.10
Kıyafet;
- Melez Goynek
- Morlu Tuman
- Zıbın (üçetek)
- Cepken
- Yelek
- Kuşak
- Çarpana
- Fes
- Pullu Yemeni
- Çorap
- Çarık gibi parçalardan oluşmaktadır. Eskiden kullanılan nakışlı yün çorap ve çarık günümüze ulaşmamıştır.
Melez Göynek; pamuk ya da ipekten yapılmış
bir iç giysisidir. Kollar bileğe kadar uzun, etek boyu diz hizasında olan göyneğin önleri ve yanları renkli iplerle kimi zaman bitkisel kimi zamanda geometrik desenlerle işlenmiştir.
Göyneğin iki yakası da “lamba“ motifiyle
süslenmiştir. İşlemelerin üzerine beyaz parlak pullar dikilmiştir. Yaka düğme aracılığıyla
kapatılır.
Zıbın (üç etek); Kutnu kumaştan içi astarlı olarak dikilir. Kenarları oylumludur.
Cepken (sarı kollu yelek); Genellikle sarı renkli kumaştan dikilmiş içi astarlı, bel hizasında,
kol ağızları siyah kumaştan ve bilekleri kırmızı manşetle tamamlanmıştır. Omuzdan bileğe kadar çeşitli desenlerin mevcut olduğu
cepken oldukça süslüdür. Muska, lamba, çiçek gibi motiflerin yer aldığı süslemelerde boşluklar, renkli, genellikle siyah minik bez parçalarının içine büyük parlak bir pul konularak
kola tutturulmuş süslerle doldurulur.
Cepkenin göğüs ve sırtına yelek giyilmesinden dolayı süs yapılmamıştır.
Yelek (delme); Genellikle siyah renkli ve içi astarlıdır.
Süslemelerde siyah kumaşın üzerine kırmızı ve sarı renkli parçalar “lamba“ denilen motifle aplike
edilmiştir. Bunların üzeride pullarla süslenir. Sırtın tam ortasına da yine boncuk ve pullardan çeşitli süsler yapılır. Yeleğin sağ göğse gelen kısmına
“aynalı cep“ denilen ve eskiden ayna konulan
bir süsleme yapılır. Sol göğse gelen kısmında sadece “lamba“ motifleri vardır. Yelek bel hizasında
olur ve yine bel hizasında bir düğmeyle önü kapatılır. Cepken ve yeleğin yakaları içe giyilen “melez göyneğin“ yaka süslerini kapatmayacak şekilde dikilmiştir.
Kuşak; Genellikle kırmızı ya da bordo renklerde olan kuşak yünden dokunmuştur. Kenarları püsküllü
olan bu kuşak üçgen bir şekilde katlanarak uzun kısmı arkaya gelecek şekilde bele sıkıca bağlanır.
Kuşak bağlandıktan sonra “üçpeş enterenin“ peşleri ortasından tutup (tek kenardan) kuşağın içine
tutturulur. Bunun üzerine de yine tezgâhlarda 3-4 cm dokunmuş ve genellikle üzeri boncuklarla süslenmiş “çarpana“ denilen kolon bağlanır. Çarpınanın
kalçaya gelecek kısmına ponpon takılır.
Tuman (Morlu tuman); El tezgâhlarında dokunmuş
üstü beyaz dizden aşağısı mor ya da bordo renkli iplikten yapılmıştır. Aralara siyah “tahta“lar konulmuştur. Renkli kısım aynı zamanda genellikle
yeşil, sarı renkli iplerden yapılmış ponponlarla süslenmiştir. Tumanın beli “uçkur“ denilen bağla bele bağlanır.
Fes; Oldukça süslü yapılmış bir başlıktır. Pamuklu
bir kumaş kafaya giyilecek şekilde dikilir. Tepe kısmına yuvarlak çapı 3-4 cm bir metal yerleştirilir.
Tepeden alın hizasına kadar inen boncuklar dizilir.
Boncuklar genelde tek renktir ve ikili sırayla tepeden
aşağıya sarkıtılmış vaziyettedir. Başlığın alın hizasına gelen kısmına altın ya da “eski para“ (lira) dizilir. Bocuklu başlığın üstüne de pullu yemeni örtülür.
Ayaklara; yünden örülmüş diz altına kadar nakışlı çorap ve çarık giyilir, ancak bu çorap ve çarık günümüze ulaşmamıştır.
Takılar ve Süsler
Beşibirlik, bilezik, yüzük, para kesesi, gümüş kemer, küpe ve cıngıl denilen gümüş alınlıklar
takı ve süs olarak kullanılmaktadır.
AMASYA Soyut Kültürel Miras ENVANTERİ
607
Görüntülenme Sayısı :
764
Eklenme Tarihi :
31 Ocak 2013 Perşembe
Güncellenme Tarihi :
31 Ocak 2013 Perşembe