Anadolu’da tapmaca, metel, mesel kelimeleriyle de karşılanan bilmece, “Tabiat unsurları ile bu unsurlara bağlı hadiseleri; insan, hayvan ve bitki gibi canlıları, eşyayı, akıl, zekâ ve güzellik nevinden mücerred kavramlarla dini konu ve motifleri vb. kapalı bir şekilde yakın-uzak münasebetler ve çağrışımlarla düşünce, muhakeme ve dikkatimizi aksettirerek bulmayı hedef tutan kalıplaşmış sözlerdir” (Elçin 1993: 607) şeklinde tanımlanabilir.

Eğlence ortamlarında ya da eğlence amaçlı sorulan bilmeceyi bilmek dikkat ve ustalık gerektirir. Bilmece sormak karşılıklı şakalaşmalara, soran ile bilemeyen arasında pazarlığa ve bir şehir verme gibi mecazi ödüllere de delalet etmektedir.

Alçak depe üstünde cıngıllı küpe. (Nohut) 

Allahın yolunda

Kulunun elinde                        

Altı ayaklı

Kuyruğu belinde

Bil bilemezsen kırk deve.  (Terazi) 

Anası yatar, gızı garnına bakar. (Duz taşı- haşhaş taşı)

Anası yayman gadın

Bubası büklüm goca

Oğlu elleden gözel

Gızı ziyafet gezer.  (Asma-üzüm-pekmez)

Bayan uyandı cama dayandı, cam gırıldı oda gana bulandı. (Nar)

Birini beşli

Köşe başında daşlı

On beşinde goca

Otuzunda gençli. (Ayın doğması) 

Bit bitirik gözlü. (Tükürük)

Dağda tak tak     

Ovada şip şip    

arşın ayak       

burnu bıyık. (Nacak-yağmur-leylek-ekin)

Damarda teke bağlı, boynuzu köke bağlı. (Kabak)

Dışı gön pazarı

Ortası un pazarı

İçi odun pazarı.  (İğde)

El yatar ellez oturur.  (Ocak ibriği)

Gara deve ıhıp durur, püsküllerini döküp durur.  (Çadır) 

Helimen melimen ocak başına gelimen.  (Yağ) 

Karşıdan baktım emir semir, yanına vardım kitli demir. (Mezarlık) 

Mantosu yeşil, elbisesi gırmızı, düğmesi siyah.  (Karpuz) 

Kaynak:

Türkan, Kadriye. (2021). Burdur Halk Kültürü Araştırmaları. K. Türkan, H. Kökten (Ed.). Halk Edebiyatı (192-194). Ankara: Gece Kitaplığı Yayınları.