I. Dünya Savaşı sırasında Rusların işgali Dersimin Şevdin, Pardi bölgelerine uzanınca, Dersimden toplanan milis kuvvetler ile Ruslar arasında geçen şiddetli çatışmaları konu alan ağıtlar söylenmiştir. Bu ağıtların günümüze uzanan neredeyse hepsini Dersim Şairi olarak bilinen Sey Qaji söylemiştir. Sey Qajı savaşa bizzat katılmamasına rağmen savaşın şiddetini hissederek yazmıştır. Ayrıca Rus Harbi dışında Kore Savaşını anlatan bir ağıt bulunmaktadır. Bu ağıtlardan bazıları şunlardır:

Seferberlik Ağıdı: I. Dünya Savaşı'na seferberlik için giden ve zor doğa şartları, yoksulluk içinde devam eden savaş birçok ocak söndürmüştür. Gidenin ölüsü bile geri gelmemiştir ve bunun üzerine ağıt yakılmıştır.

'' Ardımız sıra pusula gelmiş Askerlik pusulası Gençlerimizi toplayıp götürmüşler Çanakkale-Gelibolu'ya. Silah kuşandık Aşırmalar boynumuza Düzümüzü sardık belimize. Yedi yıldır savaşıyoruz Anadolu'nın kilidi için. Yıkılsın padişahın payitahtı Hayır ve hizmetlerimiz kabul görmedi Nice koçyiğitleri, Dersim dağlarının kilitlerini Kaybetti Seferberlik. Şair, adımızı ağıtlarda an bari Gömü ve mezar taşımız belli değil.''

Sevdin Ağıdı: 1917'de Çarlık Rusya ordusu Dersim'in Pülümür-Soa Thole mıntıkasına kadar ilerler. İşgale karşı Erzincan cephesinde askerler savaşır. Sevdin'de ise Dersim milis kuvvetleri savaşır, bu milislerden biri de Şah Haydar'dır. Akrabası Dursun ile birlikte şehit düşerler, bu ağıt da bunun üzerine yakılmıştır.

''Sevdin'dir, Sevdin'dir Şah Haydar'ın Sevdin'dir. Kardeş geceden bir buçuk saat oluyor ki Merette kavga tutuşmuş. Sıkı tüfek atılıyor. Dursun diyor ki: Şah Haydar Çarpış çarpışalım Yiğitlerin şerefidir. Kardeş usulle savaş, Rus çoktur Sadece benim ve senin kurşununla bitmez. Şah Haydar, canının kıymetini bil Fani dünyaya bir daha senin gibi civan gelmez...'' 

Kaynak:

Ergün, F. (2024) Dersim (Tunceli) Yöresinde Derlenen Zazaca Ağıtların Yapısal ve Tematik Yönden İncelenmesi, [Yüksek Lisans Tezi, Bingöl Üniversitesi]. 

Cengiz, D.(2020). Dersim Şairi Sey Qaji (1860-1936). İzmir: Duvar Yayınları.