El Sanatları
Kahramanmaraş Merkezde Demirciler
Çarşısında ve Merkeze 32 km uzaklıkta
olan Hartlap Köyünde bıçakçılık yapılmaktadır.
Üretilen bıçaklar il içinde ve il
dışında alıcı bulmaktadır.
Bıçak üretiminde çelik, tosak ağacı, boynuz,
plastik ve fiber ana malzemeler olarak
kullanılmaktadır. Bıçakların çelik veya
demir olan kısmına “namti” denilmektedir.
Namti yapımında geçmişte tren
yollarına döşenen raylar kullanılmıştır.
Ray demirlerinin kullanılma sebebi bu
rayların üretiminde kullanılan demirin
kaliteli olması ve daha keskin bıçaklar
elde edilebilmesidir. Günümüzde namti
yapımında ise çelik şeritler kullanılmaktadır
(Y. Demir ile kişisel iletişim, 11 Eylül
2012). Çelik şerit kullanımının Kahramanmaraş’ta
çelik sanayinin gelişmeye
başladığı 1990’lı yıllardan itibaren arttığı
düşünülmektedir.
Bıçağın sapının yapımında ise “tosak ağacı”,
boynuz, plastik ve fiber isteğe göre tercih
edilmektedir. Sert, dayanıklı ve işlenmesi
kolay bir yapıda olan tosak ağacı, 1990’lı
yıllara kadar bıçak sapının yapımında
kullanılan temel malzemedir. Kahramanmaraş’ın
Andırın ilçesinden, Düldül
Dağı’ndan, Hatay’ın Erzin ve Yayladağı
ilçesinden temin edilebilmektedir. Boynuz
olarak koç boynuzu ve keçi boynuzu
kullanılmaktadır. Günümüzde tosak ve
boynuz saplı bıçak üretimi azalmış ağırlık
olarak plastik ve fiber saplar kullanılmaya
başlanmıştır. Bu malzemelerin kullanımının
yaygınlaşma sebebi kolay temin edilebilmeleri
ve ucuz ve seri üretime imkan
vermeleridir. Plastik saplar Kahramanmaraş’ta
sanayiden hazır olarak alınabilmekte
ve namtilere monte edilmektedir.
Hartlap Köyünde eğri bağ bıçağı, maskot
bıçağı, cep bıçağı, ges boy bıçak, orta boy
bıçak, kurban bıçağı, meyve bıçağı, kasap
bıçağı, kıyma bıçağı gibi bıçak çeşitleri
üretilmektedir. Her bıçak çeşidinin yılan
dili, söğüt yaprağı, böbrekli ve topak olarak
adlandırılan şekilleri vardır. Ayrıca üretilen
bıçakları kapanır ve kapanmaz olarak
da ikiye ayırmak mümkündür (Ö.Çelik
ile kişisel iletişim, 11 Eylül 2012). Köyde
üretim evlerin altında bulunan atölyelerde
gerçekleştirilmekte ve genelde tek usta
çalışmaktadır. Köyde bulunan bıçakçıların
çocukları bıçakçılığı öğrenmiş ancak
geliri azaldığı için bırakmıştır. Yanlarında
yetişen çırakların da birçoğu bıçakçılığa
devam etmemiştir. Bu yüzden geçmişte
evlerin altında 35’e kadar çıkan bıçakçı
atölyesi sayısı günümüzde 10-15’e kadar
düşmüştür.
Kaynakça:
ÇALIŞ, H. (2014). Kahramanmaraş'ta Geleneksel El Sanatları. Akdeniz'in Altın Kenti Kahramanmaraş. Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, 316.
Çelik, Ökkeş, Mesleği: Bıçakçı, Doğum Tarihi:1977, Doğum Yeri: Kahramanmaraş-Hartlap Köyü, Eğitim Durumu: Lise.(11 Eylül 2012 tarihinde Hikmet Çalış
tarafından yapılan görüşme kaydı).