Giyim Kuşam
Kahramanmaraş'ta Geleneksel Giyim
"Günümüzde kadın ve erkek giyimi modaya
göre şekillendiğinden geleneksel giysiler,
günlük kullanımda terkedilmiş olmalarına
karşın yöresel özellikler taşıdıklarından
Kahramanmaraş’ta genellikle halk oyunları
ekipleri tarafından kullanılmakta,
resmi bayramlarda, kutlamalarda, kurtuluş
günlerinde, şenliklerde, festivallerde,
karşılamalarda, uğurlamalarda ve ilimizin
temsil edildiği hemen her yerde sergilenmektedir.
Geçmişten günümüze yörenin
taşımış olduğu kültürel birikimin somut
bir göstergesi olan bu kıyafetlerin halk
oyunları ile bütünlük içerisinde sergilenmesi
önemlerini daha da artırmaktadır.
20. yüzyıl başlarında Kahramanmaraş’ta,
erkekler genellikle kolları kısa yerli üretim
olan aba ile uzun entari, ayaklarına
ise uçları kalkık kırmızı yemeni giyerler,
bellerine abanın üzerinden bir kuşak
kuşanırlardı. Setre ve pantolon giymeler bu
dönemde yavaş yavaş artmaya başlamıştır.
Kadınların elbiseleri ide sade olup, başlarına
fes giyip üzerine çember ve yazma
sararlar, ayaklarına sarı meşinden bir
çizme (edik) giyerlerdi (Atalay, 2008:123).
Geleneksel Erkek Giysileri:
Başa Giyilenler:
Keçe Külah: Koni şeklinde, beyaz ya da
kahverengi keçeden, Maraşlı keçeciler
tarafından yapılmaktadır.
Poşu: Siyah, kahverengi renklerde
olup, keçe külah üzerine kıvrılarak
sarılmaktadır.
Sırta giyilenler:
Gömlek: Kulaksız yaka, önü düğmeli, uzun
kollu, pamuk veya ipek kumaştan olup
genellikle beyaz renktedir.
Döşlük: Kadife kumaş üzerine göğsü sırma
işlemeli, sağ omuz ve sağ koltuk altından
düğmelidir.
Aba: Aba ustaları tarafından, yün iplikle
aba tezgâhlarında dokunur ve siyah tura
iplik denen vurma iplikle zikzak yapılarak
dikilir. Kısa kolludur, önünde düğme ve
ilik olmaz, koltuk altı dikilmez. Tercihe
göre abaların omuz başlarına veya sırtın
tam ortasına 7 delikli mavi göz boncuğu ve
etrafına iğde dikilmek suretiyle süs yapılabilir.
Kısa kollu, önü açık olup ön kısmında
ve arkasında sandık adı verilen motifler
bulunur. İşlenen sandık sayısı (3,5,7,9,11
olabilir) ve sırmalı olup olmayışı kişinin
ekonomik durumuna göre belirlenir.
Sırmalı aba, simli aba, kırmızı aba, boz aba
gibi çeşitleri vardır. En değerli aba sırmalı
abadır. Sırmalı abadan sonra motifler sim
iplikle yapılan simli aba gelir. Kırmızı renge
boyanmış yün iplikten dokunan kırmızı aba
kırsal kesimde giyilen en yaygın aba çeşididir.
Üzerinde işleme olmayan abalara boz aba
(Taşçı abası) denir. Yünün tabii rengiyle
dokunan abadır. (Savaş, 2004:107-108)
Ayağa Giyilenler:
Şalvar: Gök mavi, çağla yeşili, duman grisi
veya siyah renkte olup yanları sim sırma
işlemelidir.
Yemeni: Koyu kırmızı veya siyah renkte,deriden, burnu kıvrık, iç dikişli topuklu
ya da topuksuzdur.
Postal: Taban derisi camız gönünden
olup, diz kapağı altına kadar uzun sırım
bağcıklı, burnu kıvrık, topuklarında
demirden yapılan nalça ya da siyah
parçalı ayakkabı.
Ham Çarık: ham deriden, geçirme tekniği
ile gizli dikişli olup içleri astarsızdır.
Çorap: İşlemeli veya işlemesiz olarak yün
ya da pamuk ipliğinden yapılır.
Bele takılanlar:
Bel poşusu: Beyaz renkte tezgâh dokuması
kuşaktır.
Palaska (Kemer, silahlık): Deriden yapılan
işlemeli veya işlemesiz kemerdir.
Geleneksel Kadın Giysileri:
Başa Giyilenler:
Bordo renkli, keçeden, tepelikli ya da
tepeliksizdir. Yanlarında gazi adı verilen
altın, gümüş, önlerine beniz veya lira ile
süsleme yapılır.
Tülbent (yazma, şifon): Fes üzerine kenarı pul
işlemeli ya da iğne oyalı tülbent toka ileFes üzerine beyaz, siyah veya
kahverengi poşu da kullanılır.
Sırta Giyilenler:
Bindallı: Genellikle mor ve kırmızı tonlarda
kadife kumaştan dikilen, etekleri
topuğa kadar düz inen, üzerine sim sırma
ile çiçek, yaprak, gül ve dal motifleri
işlenen, içerisi pamuklu bez ile
astarlanan bindallılar geçmişte
gelinlik olarak kullanılmış ve
kızların çeyizleri arasında özel
bir yer tutmuştur. Eteğe bolluk
vermek için koltuk altından
itibaren üçgen parçalar yerleştirilir.
Bazılarının yaka,
kol ve etek kenarları dantellidir.
Kahramanmaraş
Arkeoloji Müzesi Envanterinde
birçok örneği
bulunan bindallılar
günümüzde de Maraş
işi sim sırma işlemecileri
tarafından
yapılmaya devam etmekte ve alıcı bulmaktadır.
Maraş işi sim sırma işlemeciliğini
kadın giyimiyle bütünleştiren ve en
özgün örneklerini barındıran bindallıların
geleneksel kıyafetler içerisinde özel
bir yeri bulunmaktadır. Dulkadiroğlu
Beyliği’nden Osmanlı Sarayı’na gelin
giden Emine Hatun, Alime Hatun, Ayşe
Hatun ve Fatih Sultan Mehmet ile evlenen
Siddi Mükrime Hatun’un çeyizleri
arasında sim sırma işlemeli bindallı v.b.
kıyafetlerin olması Maraş işi sim sırma
işlemeciliğinin tanınmasına ve yaygınlaşmasına
katkı sağlamıştır.
İç Göyneği (içlik): ipek veya pamuk kumaştan,
uzun kollu, yakasızdır.
Fistan (Boydan): İpek veya benzeri kumaştan,
yırtmaçlı veya yırtmaçsızdı.
Cepken (yelek): Kolları, ön ve arka kısmı
sim sırma işlemelidir. Kadife kumaştan
yapılır. Ön kısmı açık ve düğmesizdir.
Genellikle bordo renkler kullanılır.
Üç etek: Yanları yırtmaçlı, önü açık, belden
birkaç adet düğmeli olan bu giysinin üç
eteği bulunmaktadır. Şalvarla birlikte
giyilirler.
İki etek: Omuzları dikişsiz, etekleri dize
kadar yırtmaçlı olan bu entarilerin önde
ve arkada olmak üzere iki eteği mevcuttur.
Etekler bele kadar sırma işlemelidir.
Şalvarla birlikte giyilirler.
Ayağa Giyilenler:
Şalvar: İpek veya pamuklu kumaştan,
işlemeli ya da işlemesiz olarak yapılır.
Bol ve cepsizdir. Bel ve ayak kısmına
lastik takılır. Bütün renkler kullanılır.
Yemeni: Koyu kırmızı renkte, deriden,
burnu kıvrık, iç dikişli, topuklu ya da
topuksuzdur.
Edik: Tabanı camız derisinden olup diz
kapağı altına kadar uzun sırım bağcıklı,
topuklarında demirden nalçalı ya da
siyah parçalı ayakkabı.
Ham Çarık: Ham deriden, geçirme tekniği
ile gizli dikişli olup içleri astarsızdır.
Çorap: İşlemeli veya işlemesiz olarak yün
ya da pamuk ipliğinden yapılır.
Bele Bağlananlar:
Kemer: Kadife üzerine sim sırma işlemeli
motiflerden oluşur. Gümüş kemer ve
tezgâh dokuması kumaş da bağlanır.
Önlük: Saten veya ipek kumaştan, işlemeli
ya da işlemesiz olarak yapılır.
Takılar: Alınlık, gerdanlık, bilezik, Maraş
burması gazi, hamayıllı gerdanlık, muskalı
gerdanlık."
ÇALIŞ, H. (2014). Halk Oyunları ve Geleneksel Giyim. Akdeniz'in Altın Kenti Kahramanmaraş. Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, 326-329.
ATALAY, B. (2008). Maraş Tarihi ve Coğrafyası.
Ukde Yayınları, Kahramanmaraş.
SAVAŞ, M.(2004). Kahramanmaraş’ta Erkek
Giysileri. Madalyalı Tek Şehir Kahramanmaraş
(Özel Kurtuluş Dergisi), S.16 106-109.