Halk Oyunları
Kahramanmaraş'ta Halk Oyunları
Kahramanmaraş’ta düğünlerin, asker
uğurlamaların, karşılamaların, kurtuluş
günlerinin, millî bayramların vazgeçilmez
kültürel unsurlarından olan halk
oyunları, içerdikleri figürler ve ezgiler
açısından oldukça zengin bir görünüm
arz etmektedir. Oyunlar, tam bir ritim
beraberliği içinde, uyumlu bir şekilde
oynanmaktadır. İlimiz halk oyunları
kendine has özelliklerini korumakla birlikte
kültürel alışverişin doğal bir sonucu
olarak çevre illerden yansıyan izleri de
barındırmaktadır.
Halk oyunları kapsamındaki ilk kurumsal
çalışmalar, 1967 yılında Türk Folklor
Oyunlarını Yaşatma ve Yayma Tesisi tarafından
gönderilen yazıda Kahramanmaraş’ın
Adana’da düzenlenecek olan bölgesel
folklor yarışmasına katılımının istenmesiyle
başlamıştır. Yarışmaya katılabilmek
amacı ile Folklor Komitesi kurulmuş ve
komite tarafından köylere gidilerek halk
oyunları çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
İl genelinde yapılan çalışmalardan
sonra her ilçe kendi halk oyunları ekibini
meydana getirmiş, Merkez ilçe halk
oyunları ekibi de Halk Eğitim bütçesiyle
kurulmuştur. Merkez ilçe halk oyunları
ekibinin kıyafetleri derin bir çalışmadan
sonra tespit edilmiş ve taklit edilmemesi,
zamanla değişmemesi amacıyla Türk
Folklor Oyunlarını Yaşatma ve Yayma
Tesisine tescil ettirilmiştir. Kurulan halk
oyunları ekibi ilk gösterisini 1968 yılında
ilimizde yapmış olup daha sonra Adana’da
bölgesel folklor şenliklerine katılmıştır.
1969 Haziran ayında Yapı ve Kredi Bankası’nın
İstanbul Açık Hava Tiyatrosunda
tertiplediği yarışmaya katılmıştır. Sonraki
dönemlerde de yapılan çalışmalarla, pek
çok yarışma, festival v.b. etkinliklerde
halk oyunları ekipleri tarafından ilimiz
temsil edilmiş olup, bu ekiplerden olan
Halk Eğitim Merkezi Halk Oyunları ekibi
de 2000, 2001, 2002, 2004 yıllarında MEB
Türkiye Kupası finallerine katılmıştır.
(Pehlivan, 2010)
Halk eğitim merkezleri, gençlik merkezleri,
belediyeler, halk oyunları dernekleri
ve diğer kurum ve kuruluşlar tarafından
kurulan halk oyunları ekiplerinin, halk
oyunlarının korunmasında ve yaşatılmasında
katkısı büyüktür. Kahramanmaraş’ta
halk oyunları, bir folklorik değer
olarak yörelerde yaşamasının yanı sıra
ülke çapında düzenlenen yarışmalar v.b.
etkinliklerde sahne sanatı gibi de icra edilmeye
devam edilmektedir. Halk oyunları
ekipleri resmi bayramlarda, kutlamalarda,
kurtuluş günlerinde, şenliklerde, festivallerde,
karşılamalarda, uğurlamalarda halk
oyunlarını yöresel giyimle birlikte icra ederek
ilimizin tanıtımına katkı sağlamaktadır.
Yörede halk müziğinin icrasında kullanılan
geleneksel çalgılar davul, orta zurna, kaval
(dilli, dilsiz), kemane, bağlama, bendir
(kultuk davulu, def), ve meydir. Davul ve
zurna ise halk oyunlarında genel olarak
kullanılan enstrümanlardır. Kadın oyunlarında
bağlama ve def de kullanılmaktadır.
(Pehlivan, 2010) Oyunlarda tempo
ve ritim davulla sağlanırken zurna ile de
ezgi bütünlüğü korunarak tam bir ahenk
elde edilmektedir.
İl sınırları içerisinde oynanan; Gaba, Maraş
Halayı, Üç Ayak, Bertiz, Cenderme, Hadedi,
Koyser(Koysarı), Dokuzlu, Çoban, Ceren,
Köçeli, Pekmez, Ağırlama, Fatmalı, Marmara,
Engo, Çamurdöken, Lorpaşa, Bağdalı,
Kına, Hoş Bilezik, Topal Kız, Sallama,Lorke, Veled, Kelek, Sado, Halebi, Solak,
Temürağa, Demircioğlu, Telefon, Düz,
Abalı, Nare, Yağlı Kenarı, Dallı Basma,
Şirvani, Sin Sin, Sarhoş, Sincari, Berdi,
Hoşgörü, Dönmeler, Güzeller, Göksun
İlerlemesi, Şiro, Horzeli, Cafer, Lorpaşa,
Diz Kırma, Yiğitleme, Öte Yüz Üçayağı,
Demirci, Şirvani, Binboğa Karşılaması,
Serçe, Nalça Parlatan, Bessoy, Kartal, Engo,
Kırıkhan, Aseive, Ağır Düz (Aşay), Araban
Solağı, Sinem Lili, Sivaslı, Çifte Arabi, Hoş
Bilezik, Kelo (Üç Topuk), Kurt Oyunu,
Raksbüke, Üçürdüm, Keçikey, olmak üzere
yetmiş civarında oyun ismi tespit edilmiştir.
Gaba, Cenderme ve Köçeli sadece
erkekler tarafından; Duvak (kına) sadece
kadınlar tarafından oynanan oyunlardır.
Yaylanma, yürüme, zıplama, tek topuk, üç
topuk, çift topuk, üç topuk, dört topuk,
çökme, diz kırma, sürükleme, topuk burun
vurma, beşli vuruşlar halk oyunlarında
kullanılan figürlerdir. Oyunların geleneksel
olarak oynanış formu düz çizgi,
yarım daire, yarım daire dönmeler ve daire
şeklindedir. (Pehlivan, 2010
Kaynak:
ÇALIŞ, H. (2014). Halk Oyunları ve Geleneksel Giyim. Akdeniz'in Altın Kenti Kahramanmaraş. Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, 325-326.
Pehlivan, M. (2010), Kahramanmaraş
Yöresi Halk Oyunları Derlemesi
(Resmi Rapor-Yayınlanmadı), Suzan ve Abdulhakim Bilgili Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, Kahramanmaraş.