El Sanatları
Yorganların dışında saten, satenin altında
beyaz astar ve dolgu malzemesi olarak da
pamuk kullanılmaktadır. Kenar dikişleri
makine ile yapıldıktan sonra üzerlerindeki
motifler, 3 numara dikiş iğnesi ile ustanın
maharetine göre şekillenmektedir. İç
dolgu olarak genellikle pamuk ve elyaf
tercih edilmekle birlikte yün de kullanılmaktadır.
Yorgancılar elde yaptıkları
yün döşek, gelin işi yatak, beyaz mitil
yorgan gibi ürünlerin yanı sıra dikiş
makinesiyle karyola örtüsü, seccade
gibi işleri de yaparak gelirlerini artırmaya
çalışmaktadır.
Motifleri saten üzerine iğne ile
dokuma işlemine “sırıtma” adı
verilmektedir. Motif olarak buket
lale, tavuz kuşu, deniz yıldızı,
bülbül ve gül, kelebek, yelpaze,
tavan nakışı, zincir, bahar dalı,
mor menekşe gibi motifler
kullanılmaktadır.
Yorganın sateni ve altının
“mermerşahi (yorganın
alt beyaz kısmı)” makinede
dikilmektedir. İç kısmı dışa çevrilerek yere
serilir. İç olarak hazırlanan kabartılmış
haldeki 3,5 kg pamuk, yerde saten kısmı
üste gelecek şekilde serili olan örtünün
üzerine yayılır ve iki taraftan yuvarlanarak
dürüm şeklinde katlanır. Tekrar doğru
yüzü döndürülür. Pamuk bu şekilde içe
geçmiş olur. İnce bir değnekle dıştan
vurularak dıştan özenle düzlenir. Her
tarafı eşit incelikte olur. Pamuğun toplanmaması
için “mafta (ilgi)” yapılır. 12
cm. enliliğinde kenar çekilir. Müşterinin
isteğine göre gerekiyorsa “çıpkı (tebeşire
bulanmış ipi yorganın üstüne gererek izi
yorganın üzerine gererek ortasını bulma ve
tebeşir izinden yola çıkarak çizim yapma)”
yapılır. Motiflerin çiziminde karton kalıp
kullanılır.
Daha sonra üç numara iğne yorgan üzerine
geleneksel motifler işlenerek sırıtma
yapılır ve yorgan tamamlanır. Sırıtmanın
azlık çokluğuna göre bir yorgan ortalama
1-2 günde tamamlanır.
Kahramanmaraş merkezde, geneli Kahramanmaraş
Kalesinin doğusunda yer alan
12 adet yorgancı esnafı bulunmaktadır.
Yorgancılığı Darende’de Yorgancı Kamil
Şimşek’ten öğrenen yorgancılar, memleketlerine
dönerek mesleği Kahramanmaraş’ta
devam ettirmişlerdir. Darende de mesleği
öğrenen birkaç usta burada da çırak yetiştirmiş
ve bugün dükkan açanların sayıları
12’yi bulmuştur.
Yorgancılık mesleğine günümüzde ilgi
azalmış olduğundan yeni çırak yetişmemektedir.
Yaz aylarıyla beraber artan
düğünler için çeyizlik olarak hazırlanan
saten yorganların satışıyla birlikte
yorgancıların da gelirleri bu mevsimde
artmaktadır. Genellikle çeyizlik olarak
dikilen yorganların pamuk, saten, yün
v.b malzemelerini oğlan evi almakta, kız
evi ise sırıtma masrafını üstlenmektedir.
Kaynakça:
ÇALIŞ, H. (2014). Kahramanmaraş'ta Geleneksel El Sanatları. Akdeniz'in Altın Kenti Kahramanmaraş. Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, 314.