Midas Anıtı ya da diğer adıyla Yazılıkaya, Frig kaya fasadlarının en görkemli örneğidir. Eskişehir’in Han ilçesine bağlı Yazılıkaya köyündedir.

 

Frigya’nın dini merkezi olan Midas kenti platosunun kuzeydoğu eteğinde, öne doğru çıkıntı yapan bir kaya kütlesi üzerinde yer alır. Anıtın sol üst kısmında, düzleştirilmiş ana kaya üzerindeki Frigce yazıtta geçen Midai kelimesinden dolayı anıta bu ad verilmiştir. Yöre halkı ise üzerindeki yazıtlar nedeni ile anıtı, Yazılıkaya olarak adlandırmıştır. Günümüzde her iki isim de kullanılır. Kaya anıtı, MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlenir.

 

 

Doğuya bakan anıt, 17 metre yüksekliğinde, 16,5 metre genişliğindedir. Yerden yüksekliği 1,20-1,80 metredir. Güneşe dönük yüzüyle bir tapınak cephesi biçiminde işlenmiştir. Tepe akroteri karşılıklı iki daire parçasından oluşur. Alınlık ve cephe duvarı, geometrik motiflerin işlendiği zengin bir bezeme ile süslüdür. Anıtın merkezinde bir kapıyı simgeleyen büyük niş yer alır. Burası dini törenler sırasında içine Ana Tanrıça Matar (Kibele) Kubileya’nın heykelinin yerleştirildiği kutsal bölümdür.

 

İlk olarak 1800 yılında W. M. Leake ve arkadaşları tarafından incelenerek kabataslak çizimi yapılmıştır. G. Koehler’e ait bu çizim, birçok hata ve eksikliklerine rağmen, Frig fasadlarının genel görünüşü hakkında fikir veren ilk çizim olması nedeniyle özel bir yere sahiptir. 1834’te Charles Texier, anıtı inceleyerek gravürünü yapmıştır. Bu, anıtın aslına uygun ve tüm görkemini yansıtan ilk ve tek gravürüdür.

 

1936 ve 1937 yıllarında, anıtın önünde arkeolojik kazılar yapılmıştır. Ana kayanın üzerinde yer yer 3 metre kalınlığa ulaşan dolgu toprağın altından kuzeye doğru meyilli bir avlu (17x19 metre), hemen güneyinde sütunlu bir galeriye ait ana kayaya oyulmuş düzgün bir taban ve 4 adet sütun kaidesi gün ışığına çıkartılmıştır Doğu batı doğrultusunda uzanan galeri, batı yönde büyük bir nişle sınırlanmaktadır. Araştırmacılar burada bir anıtsal fasad, üzeri açık bir avlu ve sütunlu bir galeriden meydana gelen Ana Tanrıça Matar’a adanmış büyük bir açık hava kült kompleksi bulunduğu görüşünde birleşmektedir.

 

 

Bu kült anıtın üzerinde üç adet Frigce yazıt bulunmaktadır. Okunabilmekle birlikte anlamları kesin olarak çözülemeyen bu yazıtlardan birincisi konum itibarıyla anıtın tümü ile ilgilidir.

 

Birinci yazıt, anıtın sol üst kısmında, düzleştirilmiş ana kaya üzerine kazınmıştır. 11 metre uzunluğundadır. Burada Kral Midas’ın ismi okunmaktadır. Alınlığın sol köşe hizasından başlayarak akroterlere doğru kavisli bir şekilde, soldan sağa doğru yazılmıştır. Harf boyları 0,45 x 0,40 metredir. Anıtta “baba” sözcüğü dikkat çeker. Ayrıca “Ates” ve “Midai” sözcükleri de görülmektedir.

 

 

İkinci yazıt, daha özeldir. Anıtın sağ yan çerçevesi üzerindedir. 4,75 metre uzunluğundadır ve harf boyları 0,25 metredir. Soldan sağa doğru yazılmıştır. Ayrıca, nişi çevreleyen ikinci çerçevenin her iki yanında ve nişin sağındaki bezemenin alt kısmında çıplak gözle güçlükle seçilebilen birkaç Frigce kelime vardır. Bunlar oldukça kaba ve yüzeysel olarak kazınmıştır. Bunlarda Ana Tanrıça Matar’ın adının geçmesi önemlidir.

 

Üçüncü yazıt, anıtın solundaki nişin içinde bulunur. Nişin sol duvarından başlar, arka duvarı ve sağ duvarı üzerinde devam eder. 4,45 metre uzunluğundadır. Harf boyları 0,40-0,45 metredir.

 

Kaynak: Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.