BİNGÖL ADININ KAYNAĞI

Bölge farklı dönemlerde birçok farklı isimler ile anılmaktadır. Romanapolis, Arsamosata, Asthianene, Artales, Khorzaen, Sermantou bunlardan bazılarıdır.

NEOLİTİK DÖNEM

Bingöl bölgesinin bilinen ve tespit edilen ilk yerleşim yeri bugün Karlıova ilçesi sınırlarında bulunan Neolitik dönemden kalma mağaradır. Ayrıca Karlıova’da Cilalıtaş ve Tunç Çağı dönemine ait Kübik mağarası, Kiğı Çiçektepe mağarası, Murat Nehri kıyısında Zağ Yerleşkesi, Yayladere ilçesinde Kalkanlı/Pargasor mağaraları mevcuttur. Neolitik dönemde obsidyen Bingöl dağlarından Göbeklitepe’ye kadar taşınmıştır.

HURRİ- HİTİT DÖNEMİ

M.Ö. 13. yüzyıldan itibaren Doğu Anadolu’nun doğu kesiminde Hurri kökenli bir takım göçebe ve yarı göçebe topluluklar görülmeye başlamıştır. Bu dönemlerde Bingöl ilinin de bu topluluklar tarafından yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Hitit döneminde Kiğı bölgesi önemli bir yer olarak bilinmektedir.

URARTU DÖNEMİNDE BİNGÖL

Urartu medeniyeti, Bingöl ilinde bir çok eser bırakmıştır. Urartulara ait yol ve savunma kaleleri Urartu egemenliğinin buradaki kanıtları arasında yer almaktadır. II. Sardur tarafından inşa edilen meşhur Urartu yolu Bingöl, Solhan ilçesinden devam ederek iki ayrı güzergaha bölünerek biri kuzey biri güney taraftan devam etmektedir. Bingöl ilinde Zulümtepe, Çavuştepe, Simani (Zeymanus), Servi, Genç, Kığı, Yayladere kaleleri Urartulara ait kalelerdir. Karlıova Suçatı Köyü’nde tespit edilmiş Urartu Kaya mezarı buluntuları mevcuttur.

PERS DÖNEMİ

Urartulardan sonra Bingöl ili Pers egemenliğine girmiştir. M.Ö 6. Yüzyıl’dan sonra Akamenid hanedanından Anşan’ın kralı “Büyük Kyros II”, Doğu Anadolu topraklarını da ele geçirmiş ve Bingöl ili de Pers egemenliğine girmiştir.

HELENİSTİK VE ROMA DÖNEMLERİ

M.Ö 333 yılında III. Dareios Büyük İskender’e yenilmiş ve böylece Bingöl ili de Büyük İskender’in boyunduruğu altına girmiştir. Bingöl ilinde yapılan araştırmalarda Roma İmparatorluk dönemi kalıntıları olduğu saptanmıştır. Araştırmalarda Solhan ilçesinde Roma dönemi seramik buluntularına rastlanmıştır.

BİZANS DÖNEMİ

Bingöl ili Roma İmparatorluğunun yıkılışının ardından Bizans İmparatorluğu egemenliğinde kalmıştır. Bingöl ilinde İmparator Justinain Dönemi’nde birçok yapı yapılmış ve Roma’dan kalma bazı eserler de tamir edilmiştir. 5. Yüzyıl itibariyle Bingöl ili, Bizans-Pers sınır hattını oluşturan bölge konumundadır. Sürekli savaşlara sahne olan bölgede Romanın doğu sınırını belirleyen Kitharizon Kalesi’dir. Kitharizon Kalesi, Bingöl ili merkez İncesu Köyü sınırlarında bulunmaktadır.

İSLAMİ DÖNEM

Bizans İmparatorluğunun Sasani imparatorluğu ile savaşları bitmeden bölgede yeni bir güç ortaya çıkmıştır. İslam orduları bu dönemde her iki devletinde varlığını tehdit etmiş ve Hz. Ömer’in halifeliği döneminde Bingöl ili de İslam hâkimiyetine girmiştir. Bu dönemler itibariyle Bingöl ili sürekli olarak el değiştirmiştir. Bölge, kimi zaman Ermeni prenslikleri, kimi zaman yerel Müslüman beylikler arasında el değiştirmiştir.

İslâm kaynaklarına göre Bingöl yöresi Cebel-i Cûr şeklinde isimlendirilmiştir. Bu kelime dağ suyu anlamına gelmektedir. Yeşbak ez-Zehâri Ortaçağ boyunca bu kalelerin mamur olduğunu ve kullanıldığını ancak 15. yüzyıldan itibaren Çapakçur Kalesi’nin önemini kaybettiği ve 17. yüzyılda tamamen terk edildiğini belirtmektedir. İslâm ordularının bölgeden çekilmesiyle, Bingöl Ermeni beylerinin eline geçmiştir. Kent, Tuğrul Bey döneminde Selçukluların hâkimiyeti altında girmiştir. Kısa süreli bir Bizans hâkimiyetinden sonra 1064 yılından itibaren Selçuklu sultanı olan Sultan Alparslan, bölgeyi tekrar Selçuklu hâkimiyetine almıştır. Alparslan Anadolu’da ele geçirdiği yerleri beyler arasında paylaştırmıştır. Bu paylaşımda Kiğı ve Bingöl yaylaları Mengüceklerin eline, sonra Bingöl’ün batı bölümleri Saltukların eline geçmiştir. Beylikler Anadolu Selçuklularına bağlanınca I. Alâaddin Keykubad, Bingöl ve Kiğı dolaylarının da Anadolu Türk birliğine katılmasını sağlamıştır. Bingöl/Çapakçur ve çevresi 12. yüzyılın sonunda Eyyübilerin hâkimiyeti altına girmiştir. 1228 yılında Celâleddin Harzemşah Çapakçur’a kadar ilerlemiş, hatta burayı yağmalamıştır. Moğol istilası döneminde, Celâleddin Harzemşah Bingöl ilinde Moğollara karşı savunma yapmıştır. Bölgede Celaleddin Harzemşah’ın mezarının olduğu yönünde güçlü rivayetler bulunmaktadır.

AKKOYUNLU

Akkoyunlular Bingöl bölgesini uzun süre egemenlikleri altına almıştır. Özellikle Genç ve Kiğı ilçeleri Akkoyunlu hâkimiyetinin olduğu yerlerdendir. Genç ilçesinde Murat nehri kenarındaki kale ve Kral Kızı Kalesi olarak bilinen Genç ilçesindeki kaleler Akkoyunlu dönemi eserleri arasında sayılmaktadır. Yine Genç ilçesinde bulunan iki kümbet Akkoyunlu dönemi eserleri arasındadır. 15. yüzyılda yapılmış Kiğı Piltan Bey Cami, Akkoyunluların bölgedeki imar faaliyetleri arasındadır. Bu dönemlerde Timur XIV. yüzyıl sonlarına doğru çıktığı Doğu Anadolu seferinde Erzurum’u işgal ettikten sonra Çapakçur’a gelerek ordugâhını burada kurmuş. Muş ve Ahlat’a doğru yaptığı ileri harekatında burayı bir üs olarak kullanmıştır. Şeref Hân Süveydi beylerinden Muhammed Bey’in Uzun Hasan’a sığındığını ve Uzun Hasan’ın Muhammed Bey’e, Hançuk ve Çabakçur beyliğini verdiğini aktarmaktadır. Uzun Hasan’ın Otlukbeli Savaşı’nda Osmanlıya yenilmesiyle Bölge’nin hâkimiyeti Osmanlılara geçmiştir.

OSMANLI

1515 tarihinden sonra Bölge Osmanlı devleti kontrolüne geçmiştir. Bu dönemde Osmanlı doğrudan egemenlikten ziyade bölgedeki küçük beylikler aracılığıyla Bingöl’ü elinde tutmuştur. Şah İsmail 1500-11524 tarihleri arasında Bingöl ilinde hâkimiyet kurmaya gayret etse de Yavuz Sultan Selim’in 1514’te Şah İsmail’i yenmesiyle birlikte bölge kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. İdris-i Bitlisi, Yavuz Sultan Selim’e bir rapor gönderip Hacuki Sultan Ahmed ve kardeşi Isfahan Bey’in savaşta yararlılık gösterdiğini belirtmiştir. Bu rapordan sonra Yavuz Selim bu bölgeleri İdris-i Bitlisi’nin aracılığıyla bu beylere taksim etmiştir.

Genç, Solhan bölgelerinde birçok imar faaliyeti bu beylik tarafından yaptırılmıştır. Genç Sağgöze Hançuk Kalesi, Solhan Kale Köyü’nde bulunan kale ve sivil yapılar, Solhan Merkez’de bulunan Eski Cami kalıntısı bu beylik döneminden kalma yapılardır. Beylik daha sonra Bingöl merkez Aftor ve Aşağı Çarşı civarına yerleşmiş ve burada iki cami inşa ettirmiştir. Bu camilerden biri günümüzde Aşağı Çarşı mahallinde bulunmaktadır. Bu cami Isfahan Bey Camii olarak bilinmektedir. Isfahan Bey, 1515 yıllarında camiyi yaptırmış 1540 lı yıllarda vefat etmiştir.

XIV ve XVII. Yüzyıllarda Diyarbakır Eyaletinin İdâri Taksimatı’nda, 1515, 1520 ve 1568-74 yıllarında; Çapakçur, Genç ve Kiğı Diyarbakır’a bağlı liva merkezleridir. 1578-1588, 1609 ve 1626-1637 ile 1653 tarihlerindeki idari taksimatta ise Diyarbakır’a bağlı Çapakçur ve Genç görülmektedir. Yine 1785-1795 ve 1839 tarihli idari taksimatında sadece Çapakçur’un ismi geçmektedir.

1673 ve 1702 tarihlerinde Bingöl’ün Genç İlçesi, Osmanlının Diyarbakır Eyaleti’ne bağlıdır. 1701-1702 tarihli defterde olmayan ancak 1707-1708 tarihli alaybeyi tevcih defterlerinde Diyarbakır Eyaleti içerisinde zikredilen bazı idari birimlerde Çapakçur’un da ismi bulunmaktadır.

Kiğı İlçesi, 1673 ve 1702 yıllarında Erzurum eyaletine bağlı bir ocaklık olarak görülmektedir. Ancak Erzurum’da bir defterdarlık kuruluncaya kadar Kiğı’nın demir madenleri ve ekonomik değerleri Diyarbakır Defterdarlığına bağlı kalmıştır.

I. Dünya savaşı sırasında 1915’ten 1917 yılı sonlarına kadar Ruslarla yapılan bir dizi muharebeye sahne olan ve işgale uğran Çapakçur yöresi (işgal Karlıova ve Kiğı taraflarında olmuştur.), Aralık 1917 de Erzincan’da imzalanan ateşkes anlaşması sonucunda Rus işgalinden kurtulmuştur. Özellikle Kiğı ilçesinde Ruslar ve yardımcıları Ermenilerle yoğun cephe savaşları olmuş ve Rus ordusu geri çekilmek zorunda bırakılmıştır. I. Dünya Savaşı’nda şehit düşenlerin anısına Çanakçı Köyü’nde Mursel Paşa abidesi yapılmıştır.

CUMHURİYET DÖNEMİ

Cumhuriyet döneminin başlarında (1924) sancaklar vilayet haline dönüştürülürken, Genç sancağı da vilayet haline getirilmiş ve Çapakçur bir kaza merkezi olarak buraya bağlanmıştır. Daha sonra 1927’de Genç vilayeti lağvedilince Çapakçur Elazığ’a bağlı kaza merkezi oldu. 1929’da da yeni kurulan Muş iline bağlı ilçe merkezi haline getirildi. 7 Aralık 1935 tarihinde kabul edilen 2885 sayılı kanunla Bingöl adıyla il kuruldu Çapakçur’da ilin merkezi oldu. 1945 yılına kadar şehrin adı (Çapakçur) ile merkez olduğu ilin adı (Bingöl) ayrı iken 1945’te şehrin adı Bingöl olarak değiştirildi. Çapakçur ise onun vadi içinde kalan eski kesiminin adı olarak kaldı.

KAYNAKÇA

Abdurrahman Acar,  , “Bingöl ve Çevresinde İslâm Dininin Yayılışı, I. Bingöl Sempozyumu Ankara, Şubat 2007, s. 17-22.

Andrew Collins, Göbekli Tepe Tanrıların Doğuşu, (Çev: Leyla Tonguç Basmacı), Alfa Yayınları İstanbul 2016.

Arsen Yarman, Palu, Harput 1878 Çarsancak, Çemişgezek, Çapakçur, Erzincan, Hizan ve Civar Bölgeler – Adalet Arayışı, (Edit: Ali Çakmak), C. II, Belge Yayınları Nisan 2010.

Altan Çilingiroğlu, Urartu Krallığı Tarihi ve Sanatı, İzmir 1997.

Lynch, H. F. B. (Harry Finnis Blosse). Armenia, Travels And Studies. Indiana: Repressed Publishing LLC, 2016.

James Howard-Johnston, East Rome, Sasanian Persian and the End of Antiquity, Burlington 2006 s. 203.

Bilge Umar, Türkiyedeki Tarihsel Adlar, İnkılap Kitabevi, İstanbul 1993.

, Kiğı Okulları Koruma ve Geliştirme Derneği, Nisan 2001, s. 21.

Ernst Honigman, Bizans Devletinin Doğu Sınırı, (Çev: Fikret Işıltan), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 1528, İstanbul 1970, s. 78, 192, 194.

Mehmet Özdoğan, “Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ”, Arkeoatlas Dergisi, Sayı I, İstanbul 2002.

Mahfuz Söylemez-İbrahim Çapak), Bingöl Belediyesi Yayınları 2011.

Mehmet Karaosmanoğlu, Suçatı Urartu Kemeri, Belleten, TTK, Cilt LV, sayı 214, Ankara 1991.

Metin Tuncel, “Bingöl” TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 6, İstanbul 1992, s. 183.

M. Zahir Ertekin, Nebi Butasım, “Bingöl Genç (Sebeteria?) Kalesi”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 8, Sayı16, Güz 2018.

Nebi Butasım, “Bingöl Tarihi Eserleri ve Turizm Ekonomisine Kazandırılması”, 3. Uluslararası Bölgesel Kalkınma Konferansı, Bingöl 2015, s.563-570.

Nebi Butasım, Ortaçağ ve Sonrası Bingöldeki Mimari Eserler (Yüksek Lisans Tezi), Van 2010.

Nebi Butasım, Tarihi Eserleriyle Bingöl (2019-2021 Yüzey Araştırma Sonuçları), Ankara, 2022.

Nebi Butasım, Alevi, Bektaşi İnanç Ritüellerinin Türbe Mimarisine Etkisi, Bingöl I. Uluslararası Alevilik Sempozyumu, 2013.

Nebi Butasım, Bingöl Ilıcalar İçpınar Köyü Mezar Taşları, Bingöl Araştırmaları Dergisi, 7/1, 2020.

Oktay Belli-Erkan Konyar, Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri,  İstanbul 1997.

Osman Gürbüz, “Celâleddin Harizmşah’ın Son Günleri”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 37, Erzurum 2017, s. 39.

Prokopios, The Wars of The Justinian, (Transleted by: H. B. Dewing), Indıanapolis-Cambridge, Amerika, 2014.

Şeref Han, Şerefname.

Şevket Tektaş, “Bingöl İlinin Tarihteki Yeri, Tarihsel Gelişimi, Coğrafi Yapısı ve Ekonomisi”, II. Bingöl Sempozyumu, Temmuz 2008, (Baskı yılı Ekim 2014) Ankara.

Veli Sevin, Elazığ-Bingöl İlleri Yüzey Araştırması 1986, V. Araştırma Sonuçları Toplantısı II, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara 1987, s. 5-6.

Veli Sevin, Bingöl: Türkiye Arkeolojisinin Az Keşfedilmiş Bir Yöresi, Bingöl Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, Yıl 1, Sayı 1 Güz 2007, s. 9-12.

Veli Sevin, Eski Anadolu ve Trakya-Başlangıçtan Pers Egemenliğine Kadar, İstanbul 2003, s. 193.

Yusuf Baluken, “Eyyubiler Devrinde Bingöl”, Bingöl Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi I Ankara 2007, s. 42-43.

Yurt Ansiklopedisi, “Bingöl” İstanbul 1981-84, İstanbul Anadolu Yayıncılık, Cilt II, s. 1328.

04. 01. 1936 tarihli Resmi Gazete.

İLİN ÇOĞRAFİ DURUMU
Bingöl İli Doğu Anadolu Bölgesi Yukarı Fırat bölümünde yer alır. Doğusu Muş, kuzeyi Erzurum ve Erzincan, Batısı Tunceli ve Elazığ, Güneyi ise Diyarbakır İlleri ile çevrilidir. Bingöl İli 41º 20 ve 39º - 56º doğu boylamları ile 39º - 31 ve 36º - 28º kuzey enlemleri arasında yer alır.
İlin Merkez dışında Adaklı, Genç, Karlıova, Kiğı, Solhan, Yayladere ve Yedisu olmak üzere 7 İlçesi bulunmaktadır. İl Merkezi denizden 1151 metre yükseklikte Çapakçur ovasının kuzeybatı köşesinde Murat suyuna Genç İlçesi civarında kavuşan Göynük suyunun bir koluna hakim düzlük üzerinde kurulmuştur. Elazığ – Tatvan yolu üzerindeki Bingöl, daha önceleri burada vadi içinde kurulu iken şehrin 1950’lerden sonra hızla gelişmesi sonucunda hakim olan düzlüğe taşınır.
BİNGÖL İLİNİN FİZİKİ COĞRAFYASI
A-JEOLOJİK VE JEORFOLOJİK ÖZELİKLERİ
İl sınırları içinde arazi oldukça engebeli ve yüksek olup, denizden yüksekliği 1250 metreyi aşar Dağlar ve tepelik alanlar çok geniş bir yer kaplar. Yükseklikleri 2000 metreyi aşan dağlık alanlar ise 1500-2000 metre arasında yükseltiye sahip olan tepelik alanların 3. jeolojik zaman (meozoik Tersiyer) da tektonik hareketler sonucunda meydana geldiği tespit edilmiştir. Bingöl dağlarının yapısında genellikle bazalt ve andezitler bulunur. Kuzey-Batı Güney-Doğu yönünde uzanan Bingöl dağlarının kuzey yamaçları hafif eğimli olduğu halde güney kesimleri oldukça sarptır.
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
1- DAĞLAR
Bingöl arazisi çok dağlıktır. Yükseklikleri 3000 metreyi aşan dağlar bulunur. Dağlar üzerindeki yaylalar ve düzlüklerin yükseklikleri 2000 metreden aşağı düşmez. Ova niteliğindeki yerler bile 1000 metrenin üzerinde bulunmaktadır. Bingöl ovasının dört tarafı tarafı dağlarla çevirilidir.Dağların Yüksek kısımlarını doruklar, buzul gölleri, etek kısımlarını ise moren kalıntıları kaplar. Dağlar genellikle seyrek ormanlık olup, güney bölümlerinin bazı kısımları çıplaktır.
Meşe ormanları dağların 1200möetreden aşağı kısımlarında görülür. Volkanik sahaların en çok rastlandığı yer Göynük suyu ile Peri suyu arasındaki bölgedir.
Volkanik olan bu bölge çukurluk ve yükseltileriyle dağların genel durumunu bozacak niteliktedir. Ayrıca buradaki dağların bünyesinde kısmen bezalt türünde akıcı, kısmen andezit tipinde kıvamlı lavlar büyük yer tutar. Üçüncü zaman sonlarındaki tektonik olaylar neticesinde kırılmalardan sonra yeryüzüne çıkan lavlar bir örtü gibi etrafa yayılmıştır. Bu arada bazı kırılmalar sonucunda bu örtünün bazı kütleleri çökmüş, bazıları ise yükselmiştir. Bingöl İline adını veren Dağları bu zamanda oluşmuştur.

BAŞLICA DAĞ VE TEPELER

DAĞIN ADI                    YÜKSEKLİK

Bingöl Dağı                            3250

Genç Dağı                               2940

Şeytan Dağı                            2906

Şerafettin Dağı                        2544
OVALAR
Bingöl’de dağlar orta kısımlarda birbirinde uzaklaşarak genişlemiş ve bu genişleyen yerde Bingöl ovası meydana gelmiştir. Bu ovayı bir çok akarsular çeşitli yönlerde parçalanmıştır. Ovanın yüzölçümü 80 km² olup deniz seviyesinden yüksekliği 1150 metredir. Bingöl Ovası’ndan; Genç, Karlıova ve Sancak Ovaları gibi küçük ovalar da mevcuttur.
AKARSULAR
Peri suyu : İl sınırları içindeki uzunluğu ilin en önemli Peri Suyu’dur. Toplam 258 Km. uzunluğa sahip Peri suyu’nun İl sınırları içindeki uzunluğu 112 km’dir. Karagöl ve Bingöl Dağları’ndaki kaynaklardan çıkan sular Karlıova İlçesinin kuzeybatısında Elmalı dersi ve Çerme’de Kalmas deresi ile birleşerek Peri Suyu’nu meydana getirirler. Peri suyu buradan itibaren güneydoğu yönünde akıp Kiğı sınırları içinde çorik dağı’ndan Fas deresini, daha güneyden Çobi Suyu ve kalman deresini alarak il sınırlarından çıkar. Tunceli il sınırları içinde geçerek Muzur suyu ile birleşir. Elazığ’da yeşildere civarında Fırat’a karışır.
Murat Nehri : İlin en önemli akarsularından biridir. Aynı zamanda Fırat’ın en büyük kollarından biridir. Nehir kaynağını Van Gölünün kuzeybatı ucundaki Aladağdan ve Bingöl dağlarından aldıktan sonra Malazgirt, Muş, Bulanık ve Bingöl gibi yer yer yüksek ovaları ve dağları doğu-batı doğrultusunda aşarak Elazığ İli sınırlarına girer.
Keban ilçesinin kuzeydoğusunda karasu ile birleşerek Fırat Nehrini meydana getirir. Murat Nehri’nin Bingöl İli içindeki toplam uzunluğu 96 km.dir.
Göynük Suyu : Murat Nehri’nin bir kolu olan Göynük suyunun  başlangıç ve bitiş noktaları İl sınırları içinde kalmaktadır.Bingöl dağları’nın batı yamaçlarındaki Karkapazarı Köyünden doğup çoriş dağlarından bazı dereleri alarak Ekinyolu Köyü yakınındaki Mendo Suyu ile birleşir. Bundan sonra Genç İlçesi yakınındaki Murat Nehri’ne karışır.
GÖLLER
Bingöl İli sınırları İçerisinde büyüklük açısından önemli sayılabilecek herjangi bir göl yoktur. Fakat çok sayıda buzullar tarafından açılmış sirk adı verilen küçük göl vardır. Bu göllerin en önemlileri şunlardır : Gölbahri, Kerkis Gölü, Zırlır Gölü, Sar Gölü, Kuş Gölü, Harem Gölü, Er Gölü, Kıllı Göl, Manastır Gölü, Belli Göl, Karlı Göl, Çili Göl ve İçme Gölüdür.
 BASINÇ VE RÜZGAR
İlkbaharla birlikte hava ısınmaya başlasa da çevredeki dağların yüksekliği sebebiyle dağlık kısımların nisbetten soğuk olur. Ova ve dağlar arasında görülen basınç farkından ötürü ovaya doğru bir hava akımı görülür. Sonbahar ve kış mevsiminde ise Sibirya’daki yüksek basınç merkezi Bingöl’üde etkisi altına alır. İlde hakim olan rüzgarlar genellikle batı –kuzeybatı istikametinden eserler.
 TABİ-İ BİTKİ ÖRTÜSÜ
Doğu Anadolu’nun en zengin orman alanlarına sahip olan İllerden biri olan Bingöl’de ağaç türü olarak meşenin meydana getirdiği ormanlar yaygındır. Bu ormanlar 1900 m. Yüksekliğe kadar yayılış gösterir. Ancak ormanların uzun süre tahrip edilmesi sonucunda ve ormanların tam anlamıyla yok edildiği yerlerde bozkır (Step) bitki örtüsü görülür.
İlin toplam arazisi 812.537 hektar olup bu arazinin kullanım durumu şöyledir; %7.28’i tarım arazisi, %27.92’si orman, % 10.25’i ağaçlandırma alanı, % 51’i mera, % 2.2’si çayır ve % 1.3’ü diğerleridir.
İKLİM
Kuzeyden sokulan nemli-serin hava kütlelerine açık olması ve yükselti faktörü sebebiyle Bingöl ve çevresi yazları sıcak,kışları soğuk geçmektedir.
Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün verilerine göre Bingöl’de yıllık ortalama sıcaklık 12.1 derecedir. Yıllık yağış tutarı 873.7 mm. kadar olup, kar yağışlıgün sayısı 24.5 gün, donlu gün sayısı ise 94.1 gün kadardır.İlimizde belli başlı yaylalar ise; Bingöl Yaylası, Şerafettin Yaylaları, Genç'te Çötele (Çotla) Yaylası, Karlıova'da Hırhal ve Çavreş Yaylası, Kiğı'da Kiğı Yaylası ve Dağın Düzü Yaylaları, Adaklı'da Karer Yaylası'dır. 
Hayvancılık için de çok elverişli olan bu yaylalar, Beritan aşireti (Bertyan) ve çevre köyler için vazgeçilmez özelliklere sahiptir. Yine bu yaylalarda yapılan arıcılıktan elde edilen bal yurdun her tarafından aranır duruma gelmiştir. İKLİM: Kuzeyden sokulan nemli-serin hava kütlelerine açık olması ve yükselti faktörü sebebiyle Bingöl ve çevresi yazları sıcak,kışları soğuk geçmektedir.Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün verilerine göre Bingöl’de yıllık ortalama sıcaklık 12.1 derecedir. Yıllık yağış tutarı 873.7 mm. kadar olup, kar yağışlı gün sayısı 24.5 gün, donlu gün sayısı ise 94.1 gün kadardır.
İLÇELER
Bingöl (merkez), Adaklı, Genç, Karlıova, Kiğı, Solhan, Yayladere ve Yedisu.Genç İlçesi: İl merkezine 20 km uzaklıkta olan İlçe sınırları içinde, Sürekli (Diyarbug) köyü sınırlarında Pers Hükümdarı tarafından yapıldığı sanılan Daraheni (Kral kızı) Kalesi kalıntıları ile aynı köy sınırları içinde iki kümbet mevcuttur.
Kiğı İlçesi: İl Merkezinden uzaklığı 150 km'dir. İlçedeki başlıca tarihi yapılar, 1401-1402 'de Akkoyunlu .Fahrettin Kutluk Bey' in oğlu Pir Ali Bey tarafından yaptırılan Kiğı Camii, İlçe merkezinde Eskişehir Mahallesinde Balaban Bey Camii ve çeşmesi ile Çanakçı Köyünde Mürsel Paşa Abidesidir.Solhan İlçesi: İl merkezine 60 km uzaklıktadır. Hazarşah Köyü Aksakal Mezrası mevkiinde bulunan bir doğa harikası olan Yüzen Ada çok ilginç olduğu, kadar çok da güzel bir yapıya sahiptir. Gölün ortasında bulunan ada, göl üzerinde hareket etmektedir. 

Yayladere İlçesi: İl Merkezinden uzaklığı 110 km.dir. İlçede hala birçok orijinal özellikleri bozulmamış olan Cenevizlerden kalma olduğu sanılan tarihi bir kale mevcuttur. Kalkanlı Köyü civarında ise içinde tarihin ilk çağlarında insanların barındığı tahmin edilen ve duvarları bir çok oyma sanatı ile süslü mağaralar ve bu mağaraların çevrelediği şelale ilgi çekici yerlerdir.

Yedisu İlçesi: İl merkezine olan uzaklığı 140 km. dir. Doğal güzellikleri arasında Şen Köyü şelalesi ve Akımlı'ya bağlı perçivenk mıntıkasında bulunan şelale yer almaktadır.

SICAKLIK

Bingöl’de karasal iklimin özelliğine bağlı olarak gece ile gündüz en sıcak ay ile en soğuk ay arasındaki farkı fazla olmaktadır. En sıcak ay Ağustos, en soğuk ay ise Ocaktır.

İlin sıcaklık şartları üzerinde başta enlem durumu olmak üzere (38º kuzey enlemi), deniz seviyesinden ortalama yüksekliğin fazla olması etkenleri rol oynamaktadır. Uzun yılların sıcaklık ortalamalarına göre en yüksek sıcaklık değeri 42º en düşük sıcaklık değeri 22º yıllık sıcaklık ortalaması da 12.1º dir.

 ORMANCILIK

İklim ve arazi yapısı yönünden ormancılık için ideal bir yapıya sahip olan Bingöl, Doğu Anadolu Bölgesinin orman alanı en zengin olan illerinden biridir.

 Ancak ormanların, uzun zamandan beri yakacak ihtiyacının giderilmesinde kullanılması ve hayvancılıkta yararlanılması, bozuk baltalık duruma gelmesi sonucunu doğurmuştur. Tablo-41'de İşletme Şefliklerine göre ildeki orman alanlarının dağılımı verilmektedir.

İşletme Şefliklerine göre İldeki Orman Alanları 

Toplam arazi varlığı içinde 2.797 hektar dere yatağı, 5.252 hektar kayalık, 1.543 su yüzeyi, 1.155 hektar yerleşim yeri toplamları 23.547 hektar olarak diğer yerlerin içinde ifade edilmektedir.

İlimiz tarım arazisinin 27.300 hektarı Sulanabilmektedir. Bunun 8.000 hektarı D.S.İ' ince 9.300 hektarı Köy Hizmetleri tesisleri ile sulanmakta olup. 10.000 hektar kadar da halkın kendi imkanlarıyla yaptığı sulamalardır.
Bütün sulanabilir arazi, tarım arazisi varlığının % 46,16' sı dır. Önümüzdeki yıllarda sulanabilir arazi nispetinin % 20'lere kadar arttırılması için çeşitli projeler uygulanacaktır. Sulu ve kuru şartlarda tarla arazilerinin yüzde dağılımları şöyledir.

 , çiftçilerimizin kendi istekleriyle silajlık mısır ekimi yapılmaya başlanmıştır.

Bu sevindirici gelişme karşısında çiftçilerimizin sürekli sıkıntı çektikleri kışlık yem ihtiyaçlarını bir ölçüde karşıladıkları görülmektedir. Bu gibi gelişmeler arazi kullanım profilini olumlu yönde değiştirmektedir. Yem bitkileri tarımı yapılan alanın büyüklüğü de, buna bağlı olarak artmaya devam edecektir.

Hububat tarımında yine Müdürlüğümüzce yapılan demonstrasyon çalışmaları sonucu yöreye uyum sağlayan, yüksek verimli sertifikalı tohumluk kullanımı yaygınlaşarak özellikle buğday ve arpa tarımında oldukça iyi sonuçlar alınmıştır. Bunun yanında kimyevi gübre kullanımı yaygınlaştırılmış, münavebeli ekim metotlarının kullanılmasıyla da nadas alanlarının daraldığı görülmüştür. Böylece arazi kullanım sınıflandırılmasında nadas alanı yüzdesi süratle düşecektir.

Bingöl'ün en büyük ilçesi olan Genç ilçesinin toplam nüfusu 35 bin 267 kişi. Bu nüfusun toplam 18 bin 885 ilçe merkezinde, 9 bin 666'sı ise köylerde yaşıyor. 

SOLHAN

Bingöl'ün ikinci büyük ilçesi  olan Solhan'ın toplam nüfusu 32 bin 945 olarak açıklandı.  Bu nüfusun 17 bin 895'i ilçe merkezinde yaşarken, 15 bin 50'si köylerde yaşıyor. Solhan'da ilçe merkezinde yaşayanlarla köylerde yaşayanların sayısının birbirine yakın olması dikkat çekti.

KARLIOVA

Bingöl'ün en büyük ilçelerinden Karlıova'nın toplam nüfusu 32 bin 147 olarak açıklandı. Bu nüfusun   7 bin 985'i ilçe merkezinde yaşarken, 24 bin 162'si köylerde yaşıyor. Karlıova nüfusunun önemli bir kısmının köylerde yaşıyor olması dikkat çekti. Karlıova'da köylerde yaşayanların sayısı ilçe merkezinde yaşayanların sayısının neredeyse üç katı olması dikkatlerden kaçmadı. 

ADAKLI

TÜİK verilerine göre Adaklı'nın toplam nüfusu 10 bin 647, bu nüfusun toplam bin 495'i köylerde yaşıyor.

KİĞI

Kığı'nın nüfusu ise toplam 5 bin 159 olarak açıklandı. Bu nüfusun 2 bin 142'si ilçe merkezinde yaşarken, bin 689'u köylerde yaşıyor.

YEDİSU

Yedisu'nun toplam nüfusu 3 bin 415 olarak açıklandı. Bu nüfusun bin 893'ü ilçe merkezinde yaşarken, bin 522'si köylerde yaşıyor.

 YAYLADERE

Bingöl'ün en küçük ilçesi Yayladere'nin toplam nüfusu ise 2 bin 87 olarak açıklandı. Bu nüfusun bin 160'ı ilçe merkezinde yaşarken, 636'sı ise köylerde yaşıyor.

DOĞUM ÖLÜM ORANI

Bingöl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü verilerine göre 2007 yılında doğanlar, aynı yıl ölenlerden 5 kat daha fazla. 2007'de doğanların sayısı 3 bin iken, ölenlerin sayısı 500 kişi.

BİNGÖL İLİNE BAĞLI İLÇELER

ADAKLI İLÇESİ

GENÇ İLÇESİ

KARLIOVA İLÇESİ

KİĞI İLÇESİ

SOLHAN İLÇESİ

YEDİSU İLÇESİ

YAYLADERE